تبلیغات
پایگاه اطلاع رسانی مهدی ما - حج چیست و حاجی كیست؟
[ ]
 
 
حج چیست و حاجی كیست؟
نظرات

«حج» در لغت به معنای قصد و آهنگ حركت در جهت مقصود است و در اصطلاح شرع «حج» سفر به مكان مقدس و شهر مشهور «مكه» در ماه حرام «ذیحجه» و به منظور زیارت خانه خدا «كعبه» و برگزاری مراسم ویژه در چند موقف و میعادگاه (كه همگی در مكه و اطراف آن قرار دارد) می‌باشد و مجموعه این مراسم به نام مناسك حج یاد می‌شود این سفر مقدس به شرط تمكن مالی، سلامت جسم و باز بودن راه كه از شرایط اساسی استطاعت است بر هر مسلمان مستطیع در طول عمر یك بار لازم و واجب می‌باشد و ترك این عمل عبادی، سیاسی و تاخیر و تقصیر در آن از گناهان محسوب می‌گردد.
فقهای اسلام فریضه حج را در رابطه با مكلفین به سه صورت تقسیم كرده‌اند:
الف) شهروندان مكه 
ب) كسانی كه فاصله خانه‌شان با مكه كمتر از 88 كیلومتر است 
ج) افرادی كه فاصله سكونت آنان با مكه بیش از 88 كیلومتر است و مسلماً وظیفه اكثریت قریب به اتفاق مسلمان جهان همین نوع از حج است كه در زبان شرع به عنوان «حج تمتع» تعبیر شده است.
حج تمتع
حج تمتع به نوبه خود از نظر كیفیت و نحوه انجام مناسك آن به دو مرحله تقسیم می‌گردد:
الف) نخستین مرحله، عمره تمتع است كه مركب از پنج عمل «احرام، طواف، نماز طواف، سعی بین صفا و مروه و تقصیر» می‌باشد و قبل از اعمال حج تمتع انجام می‌شود و به منزله مقدمه برای حج تمتع به حساب می‌آید. البته یك نوع عمره دیگر نیز داریم كه در بعضی از موارد برای بعضی از مكلفین واجب است كه مركب از هفت عمل (پنج عمل ذكر شده به اضافه طواف نساء و نماز آن) می‌باشد كه به آن عمره مفرده می‌گویند.
ب) دومین مرحله آن حج تمتع است كه بعد از عمره تمتع انجام می‌گیرد و این اعمال عبارتند از؛ «احرام در مكه، وقوف در عرفات، وقوف در مشعر، قربانی، رمی جمره عقبه، حلق یا تقصیر، طواف، نماز طواف، طواف نساء، نماز طواف نساء، سعی بین صفا و مروه، وقوف در منی و رمی جمرات سه ¬گا¬نه¬» اینها مجموعه اعمال و مناسكی است كه در این سفر بر انسان مكلف و مستطیع لازم و واجب می‌باشد در فریضه حج محرمات، مكروهات و مستحباتی نیز وجود دارد كه ذكر همه آنها از ظرفیت این مقاله خارج است.
در فریضه حج تمام تكالیف شرعی كه ما وظیفه انجام آنها را به عهده داریم ظاهر و باطنی دارد و با توجه بر اینكه فلسفه تشریعی این احكام رشد و تربیت استعدادهای والای انسان بوده و در جهت سوق دادن او در مسیر تكامل وضع شده است بنابراین عمل كردن به این احكام و دستورات وقتی می‌تواند در جهت رشد و تكامل انسان موثر افتد كه توام با توجه عمیق نسبت به محتوا، روح و معانی آن انجام گردد و گرنه همچون كالبد بدون روح خواهد بود كه نه تنها هیچ گونه تحركی و تغییری در انسان ایجاد نكرده كه خود نیز می‌پوسد و سرانجام فراموش می‌شود واز بین می‌رود و به همین جهت است كه قصد و نیت شرط صحت عبادت بوده و عمل منهای نیت باطل است.

برای مثال فریضه نماز از وظایفی است كه هر انسان مكلف حداقل در هر شبانه روز، پنج مرتبه آن را انجام می‌دهد. این فریضه همانند دیگر فرایض الهی یك صورت ظاهری دارد كه عبارت از اركان مخصوص و اجزای مختلف می‌باشد و صورت دیگر آن، محتوا و معنایی دارد كه عبارتند از؛ «راز و نیاز، سخن گفتن با معبود، توجه و تفكر عمیق نسبت به تمامی اركان و اجزا، جملات نماز و از همه مهمتر قصد و نیت خالص.»
این فریضه وقتی انسان را از فحشا و منكرات باز می‌دارد كه دارای سه ویژگی زیر باشد الف ـ آگاهانه ب ـ مخلصانه ج ـ خشوع قلبی.
لذا فرضیه حج نیز به عنوان یكی از فروع دهگانه دین از چنین قاعده مستثنی نیست یعنی دارای «صورت و محتوا» می‌باشد. صورت حج عبارت است از همان مناسك مخصوص و فوق‌الذكر كه حاجی از میقات گاه آغاز می‌كند و در روز یازدهم و دوازدهم «ذیحجه» در دره منی به اتمام می‌رساند، اما در رابطه با محتوا و فلسفه و روح این فریضه باید گفت؛ كه حج عمیق‌تر از آن است كه تمام زوایای آن را دانست و به معانی و رموز تك تك اعمال آن پی برد ولی از باب «مالا یدرك لا یترك كله» اگر همه ابعاد حج را نمی‌توان درك كرد همه را هم نمی‌شود ترك كرد و یا به گفته شاعر؛ آب دریا را اگر نتوان كشید هم به قدر تشنگی باید چشید.
ما  می‌توانیم ابعاد گوناگون و سازنده حج را با استفاده از آیات و روایات وآثار بزرگان دین درک کنیم. مفاهیم ارزنده و عالی«فریضه حج»که در ذهن انسان كنجكاو و مسلمان خطور می‌كند عبارتند از:
1- بعد اخلاقی
مخلوقات خداوند از نظر خلقت و كیفیت ساختمان وجودی در سه گروه آفریده شده‌اند:
دسته اول: فقط دارای بعد عقلانی بوده بنابراین همواره پیرو وظیفه هستند مانند «ملائك».
گروه دوم: دارای بعد شهوانی بوده. بنابراین همیشه پیرو غریزه‌اند همچون «حیوانات».
دسته سوم: هم بعد عقلانی دارند و هم دارای بعد شهوانی هستند بدین جهت گاهی پیرو وظیفه‌اند و زمانی پیرو غریزه می‌باشند همانند «انسان».
بنابراین انسان همیشه سر دو راهی قرار دارد و باید تصمیم مناسب را اتخاذ نماید و در انتخاب تصمیم صحیح به دو امر مهم نیازمند است.
الف- آگاهی كافی كه حكم راهنما را دارد و مسیر رشد را بر انسان می‌نمایاند.
ب- اراده نیرومند كه نقش موتور حركت‌دهنده را دارد و او را در جهت تكامل سوق می‌دهد.
ولی گاهی تمایلات غیر معنوی و مادی در وجود انسان به قدری شدید می‌شود كه چراغ آگاهی را كم نور و موتور اراده را از حركت می‌اندازد و انسان را به سقوط می‌كشاند.
لذا در نظام اعتقادی اسلام برنامه‌های سازنده‌ای را برای تمرین در جهت تقویت اراده انسانی و جلوگیری از طغیان و افراطی گری‌های غرایز تدارك دیده شده است كه از جمله آنها برگزاری سالانه كنگره عظیم حج در پایگاه توحید می‌باشد.
این فریضه در یك دسته‌بندی كلی به اعمال مثبت كه همان «واجبات و مستحبات» واعمال منفی که «محرمات و مكروهات» می‌باشد، تقسیم می‌گردد كه هر كدام از آنها برنامه‌های عالی و سازنده¬ای هستند كه برای تكامل اخلاق اسلامی نقش به سزا دارند، به عنوان مثال محرمات اعمال حج را طبق فتاوای مراجع و فقها می‌شود تحت چهار عنوان جمع آوری نموده اند:
الف- خودداری كردن از لذت‌های جنسی
ب- سركوب كردن خودخواهی و خشم
ج- مبارزه با آسایش طلبی
د- ترك تجمل و خودآرایی
در واقع هر یك از آنها تمرینی سازنده در تقویت اراده و مبارزه با هواهای نفسانی و غرایز سركش مادی می‌باشد.
2- بعد اجتماعی
از جمله نیازهای اساسی یك جامعه ایده‌آل عبارت از؛ حاكمیت، وحدت، عدالت، نظم، انضباط، جهت‌دهی صحیح و تكاملی امت است.
كنگره عظیم حج در حقیقت نمایش امت واحده می‌باشد كه سراسر آن وحدت است و هیچ گونه اثری از تبعیض وجود ندارد و تمام حجاج از هر كشور، نژاد، قوم و با هر عنوان، درجه و مقام، یكرنگ و یكنواخت در زیر یك پرچم و به دنبال یك هدف در حركتند. نظم و انضباط خاصی بر این جمعیت انبوه حاكم بوده و كوچكترین بی‌نظمی و تكروی وجود ندارد. تحرك و تلاش همه به سوی معبود و آفریدگار جهان «الله» است و در یك كلام. مراسم حج نمونه عملی از یك جامعه توحیدی بر اساس وحدت، نظم و مسیر به سوی الی الله می‌باشد. 

3- بعد سیاسی
مراسم حج در عین این كه خالص‌ترین و عمیق‌ترین عبادات را عرضه می‌كند. موثرترین وسیله برای پیشبرد اهداف اسلام است. استكبار جهانی در طول تاریخ برای در بند كشیدن ملت‌های مستضعف به خصوص مسلمانان از سیاست‌هایی چون ایجاد اختلاف مذهبی و تشدید تعصبات ملی، نژادی، جغرافیایی و ... استفاده كرده است، لذا فریضه حج وسیله‌ای كوبنده در رفع موانع و خنثی كردن توطئه‌های مستكبران و عاملی موثر برای وحدت مسلمین می‌باشد.
حج عامل مبارزه برای تعصبات ملی، نژادی و محدود شدن در حصار مرزهای جغرافیایی است، حج وسیله‌ای است برای شكستن سانسورها و از بین بردن خفقان‌های نظام‌های ظالمانه‌ای كه در كشورهای اسلامی حكمفرمایی می‌كنند. حج وسیله‌ای برای انتقال اخبار سیاسی و اجتماعی كشورهای اسلامی از هر نقطه به نقطه دیگر و بالاخره حج عامل موثری است برای شكستن زنجیر‌های اسارت، دام‌های استعمار و آزاد ساختن مسلمین از قید و بندهاست و در آخر به فرموده حضرت علی «علیه‌السلام» حج تقویت دین است. « الحج تقویه للدین» (نهج البلاغه ، کلمات قصار)
4- بعد تاریخی
سوابق درخشان و پشتوانه تاریخی نقش بسیار مهمی را در مسیر خود آگاهی، رشد و تكامل ملت‌ها و جوامع بشری بازی می‌كند، بدین جهت است كه قرآن كریم پیروانش را به مطالعه وضعیت ملت‌های گذشته و آثار و احوال پیشینیان ترغیب می‌نماید و تاریخ گذشتگان را مایه عبرت‌ و پندآموزی انسان‌ها می‌داند، متاسفانه خط استكبار و قدرت‌های استعماری در طول تاریخ به این نكته توجه كامل داشته و با استفاده از غفلت مسلمانان به محو آثار توحید و در قطع رشته ارتباط امت اسلامی با تاریخ و فرهنگ‌شان تلاش زیادی كرده‌اند و در نتیجه فاصله بسیار عمیقی بین مسلمانان و سوابق درخشان و پرافتخارشان ایجاد نمودند.
فریضه حج از جمله برنامه‌های سازنده اسلام است كه می‌تواند فاصله‌ها را نزدیك و امت اسلامی را با تاریخ گذشته‌شان وصل نماید و پیوند زند.
«حج» یادآور هجرت بزرگ و فداكارانه ابراهیم قهرمان «علیه السلام» و همسر او هاجر و تنها فرزندشان اسماعیل«علیه السلام» در صحرای خشك و سوزان مكه است و خاطره هیجان انگیز تلاش‌ هاجر در میان كوه صفا و مروه به دنبال قطره آب، به منظور نجات فرزند از خطر تشنگی و نیز داستان تعمیر «خانه كعبه» به دست پرتوان ابراهیم و خانواده‌اش و ذبح اسماعیل به دست ابراهیم را در دل‌ها زنده میکند.
حج خاطره شخصیتی را زنده می‌سازد كه گویا هنوز فریاد روح‌بخش «قو لوالا اله الا الله» وی در فضای شهر مكه طنین می‌افكند و فریادهای جان خراش یارانش در زیر شكنجه‌های طاقت‌فرسا به گوش می‌رسد خاطره جمعیتی زنده می‌شود كه سه سال تمام در شعب ابوطالب سخت‌ترین فشارهای جسمی و روانی را تحمل كردند. خاطره شبی را به یاد می¬آورد كه به قصد ترور پیامبر اكرم«صلی الله علیه و آله» با شمشیرهای برهنه، خانه آن حضرت را محاصره كردند. 
در یك كلام سفر حج زنده كننده خاطرات و مبارزات و عبادت‌های پیامبر «صلی الله علیه و اله» و علی «علیه‌السلام» است. حج خاطره شخصیت حسین بن علی علیه السلام 61 سال بعد از هجرت را زنده می‌كند كه با حجاج همگام نشد و درس جهاد را عملاً آموزش داد.
حاجی كیست؟
«حاجی» كسی است كه با پوشیدن لباس احرام با خدایش عهد ببندد كه برای همیشه در این جهان از تمام لذت‌های نامشروع خودداری نماید و غریزه خشم و خودخواهی را در عمق وجودش حذف نماید و از تمام گناهان هجرت کند.
حاجی كسی است كه با هفت بار طواف و حركت آگاهانه در اطراف خانه «كعبه» و در صفوف منظم حجاج و با لمس كردن «حجرالاسود» با خدایش پیمان ببندد كه برای همیشه رضای او را مدنظر قرار دهد و وحدت و هماهنگی را سرلوحه اعمالش قرار دهد و نظم و انضباط را رعایت نماید. حاجی یعنی كسی که؛ درباره تك تك اعمال و مناسك حج عمیقا فكر كند و با همه آنها وصلت نماید.
 حاجی كسی است كه بعد از وقوف در عرفات، مشعر، منی و بعد از رمی جمرات سه گانه و ذبح قربانی، از شیاطین بیرونی و درونی شناخت قطعی پیدا كند و عزیزترین دارایی‌های خویش را همچون ابراهیم در راه خداوند قربانی نماید و وجود خویش را در طبق اخلاص گذارد. و خلاصه حاجی كسی است كه علاوه بر انجام دقیق مناسك حج، نسبت به ابعاد اخلاقی، سیاسی، اجتماعی تاریخی و فرهنگی آن توجه كامل نموده و آنها را فرا راه زندگی خود قرار دهد و آگاهانه، مخلصانه و عاشقانه در راه حق قدم بردارد.

منبع : بخشی از کتاب اولین سخن


مرتبط با:
شنبه 23 شهریور 1392ساعت : 10:26 ق.ظ| نویسنده : سجاد ضیایی
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
Where is the Achilles heel? سه شنبه 10 مرداد 1396 09:17 ب.ظ
It's a pity you don't have a donate button! I'd certainly donate to this
excellent blog! I suppose for now i'll settle for
book-marking and adding your RSS feed to my Google account.
I look forward to brand new updates and will share this site with
my Facebook group. Chat soon!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
آخرین مطالب
درباره ما
بسم الله الرحمن الحیم
این وبلاگ شامل موضوعات مذهبی ،فرهنگی و هنری، نماز ، دعاها، وبه خصوصی قرآن و .... میباشد و از علاقه مندان به قرآن به همکاری در این وب سایت دعوت میگردد .



مدیر وب سایت : سجاد ضیایی
نظر سنجی
نذر من برای سلامتی حجه بن الحسن




لینک دوستان
آرشیو مطالب
نویسندگان
برچسب ها
پیوندهای روزانه
دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :